Uitgeverij Palmslag richt zich met veel enthousiasme en ambitie op literatuur, poëzie, populaire fictie en non-fictie.

De kapitein - Het verhaal achter Van psychiatrie naar verlichting

19 januari 2015

Het is alweer bijna twintig jaar geleden dat ik als leerling verpleegkunde in de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking ben begonnen. Nadat ik een jaar op een leefgroep voor mensen met een ernstige meervoudige beperking had gewerkt, werd ik overgeplaatst naar een woonafdeling voor mensen met een matig tot lichte verstandelijke handicap en (zeer) ernstige gedragsproblemen.

Nadat ik werd overgeplaatst naar de nieuwe woonafdeling, kwam ik in contact met Johan: een lange, dove man met een lichte tot matige verstandelijke beperking. Op de instelling waar ik werkte werd er veel gesproken over Johan. Hij kon hard gillen, bijna loeien, en als je niet goed op hem reageerde werd hij agressief, zo ging het verhaal. Ik was benieuwd naar Johan, de verhalen over hem hadden me gewaarschuwd, maar toch nam ik die allemaal met een flinke korrel zout. Ik was ervan overtuigd dat het allemaal wel mee zou vallen en vond het eigenlijk wel interessant dat ik op de groep van Johan zou gaan werken.

Toen ik op zijn woonafdeling startte, vertelden zijn begeleiders me ook over Johan: hij was snel geïrriteerd en kon agressief reageren ‘als hij zijn zin niet kreeg’. In veel gevallen werd Johan begeleid door twee mensen. Dit was veiliger in het geval hij agressief werd. Tijdens de korte inwerkperiode merkte ik ook hoe imposant Johan was. Hij was een kop groter dan ik, ‘loeide’ de hele dag door en ik had geen idee wat hij bedoelde en hoe ik hem rustig kon krijgen. Ik had totaal geen vat op hem en het onvermijdelijke gebeurde: ik werd bang voor hem. Ik zag het niet meer zitten om met hem te werken. De verhalen klopten kennelijk en mijn relativerende houding was dom en naïef geweest. Dat dacht ik tenminste...

Tot het moment dat er een omslag in mijzelf kwam en ik me afvroeg waarom Johan zich gedroeg zoals hij zich gedroeg. Wie was hij eigenlijk en waarom was hij geworden wie hij was? In zijn dossier las ik zijn levensgeschiedenis nog een keer aandachtig door. Daarin las ik dat Johan al vroeg naar een instelling was verhuisd omdat het thuis niet meer ging. De scholen die hij had bezocht waren uitgedraaid op faalervaringen en hij had op meerdere instellingen gewoond waar hij - vanwege zijn agressie - niet langer kon verblijven. Een gevoel van compassie won het van mijn angst. Ik vond het naar voor Johan dat hij iedere keer weer moest verhuizen vanwege zijn agressie, en was vooral benieuwd naar het waarom achter dat gedrag. Hoe was deze neerwaartse spiraal ontstaan en hoe kon die op dit moment doorbroken worden?

Ik dacht veel na over Johan en besloot mijn omgang met hem over een andere boeg te gooien. Ik was benieuwd naar de mens in Johan en wilde niet langer door zijn vervorming afgestoten worden. Voor mijn dienst begon, knipte ik plaatjes uit tijdschriften, zocht ik bestaande pictogrammen en verdiepte ik me in gebarentaal. Toen ging ik naar Johan, alleen. Mijn collega bleef buiten, omdat ik de imponerende interactie wilde doorbreken. In Johan zijn kamer ging ik op een stoel zitten en probeerde de intentie uit te stralen dat ik hem wilde begrijpen. Deze intentie was oprecht. Ik wilde oprecht weten wie Johan van binnen was en wat hem bewoog om zich te gedragen zoals hij zich gedroeg. In termen van mijn boek, wilde ik de kapitein in Johan ontdekken door de boodschap die hij met zijn gedrag uitzond beter te doorgronden.

Doordat ik rustig ging zitten, ging ook Johan zitten. Zijn geloei ging over in gemompel en Johan maakte gebaren. Ik liet hem de uitgezochte plaatjes en pictogrammen zien. Hiermee stelde ik vragen die Johan met ‘ja’ of ‘nee’ beantwoorde. Geleidelijk aan ontstond er communicatie met Johan. We ‘spraken’ over wat hem bezighield en het werd me duidelijk waarom Johan zich gedroeg zoals hij deed. Johan, de grote imposante Johan, wist me duidelijk te maken dat hij zijn moeder miste en niet begreep waarom hij niet naar huis mocht. Hij begon er zelfs om te huilen.

Het raakte me diep dat Johan al die jaren was gezien als de gevaarlijke imposante man zonder dat men beseft had dat er een diep, zelfs kinderlijk verdriet in hem zat. Johan had zijn gedrag nodig om te overleven, terwijl daar diep van binnen een klein jongetje zat dat graag naar zijn moeder wilde en niet begreep waarom hij daar ooit vandaan was gehaald. Ik vond het schrijnend dat zijn angst ook angst bij anderen opriep, waardoor een neerwaartse spiraal was ontstaan. In termen van mijn boek had de piraat van Johan hem in zijn greep en probeerden begeleiders deze piraat te beheersen. Pas nu er vanuit vertrouwen met Johan werd ‘gesproken’, ontstond er ruimte om zijn innerlijke zelf, zijn kapitein, te ontplooien.

Johan en ik probeerden samen zijn kapitein weer aan het roer te zetten, en dat lukte. In de tijd na het eerste gesprek verbeterde het contact tussen Johan en mij aanzienlijk. Iedere dienst ging ik in ‘gesprek’ met Johan en ontwikkelende samen met de pedagoog van de afdeling een communicatievorm die ook anderen konden gebruiken. Johan werd er rustiger van, de interactie met zijn begeleiders verbeterde en er ontstond ook weer ruimte om het contact met zijn familie op te pakken. Dit was voor beiden een opluchting. Het negatieve werd langzamerhand omgezet naar iets positiefs, en heeft zich in de jaren daaropvolgend ook op die manier verder ontwikkeld.

Nu, twintig jaar later, besef ik dat Johan me waardevolle lessen leerde, zo aan het begin van mijn loopbaan. Hij heeft me laten zien dat ik het meest kan bereiken als ik dicht bij mezelf blijf en mijn authentieke zelf vind in ieder moment. Inmiddels werk ik als zelfstandig orthopedagoog in verschillende werkvelden binnen de gezondheidszorg, waar ik mijn visie over het pad ‘van psychiatrie naar verlichting’ met veel plezier uitdraag. De woorden om mijn boek te schrijven, zijn met de jaren gekomen, waardoor mijn visie nu onderlegd is en het overdraagbaar is aan anderen. Onderliggend wordt deze kijkwijze nog altijd gekenmerkt door de wil om de boodschap in het gedrag van de ander te zien en deze als spiegel te gebruiken om mijn authentieke zelf te vinden. Door de jaren heen heb ik veel theorie geleerd, heb ik me verdiept in spirituele cursussen, maar nergens is mijn persoonlijke groei en bewustzijn zo gestimuleerd als in de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking. Niemand anders had me zo dicht bij mezelf kunnen brengen als Johan en de vele andere spirituele leraren die ik daar heb ontmoet. Vanuit deze inzichten voelde ik me aangezet om het boek Van psychiatrie naar verlichting te schrijven. Ik hoop dat het anderen inspireert om ook bewuster te leven en mensen te zien zoals ze diep van binnen zijn: unieke en mooie mensen die allemaal hun eigen waarde hebben en iets toevoegen aan ons menselijk bestaan.

Annerieke van Wijhe

Reactie schrijven

Social media

Volg ons en laat je informeren. Denk mee, praat mee en doe mee! We zijn actief op de volgende sociale media:

Nieuwsbrief

Abonneer je op onze gratis nieuwsbrief en wij houden je op de hoogte van het laatste nieuws over Palmslag.

Maandelijks verloten we een boek onder nieuwe abonnees!

Palmslag

Stay informed on our latest news!

Een boek uitgeven?

U kunt zowel als beginnend/ervaren schrijver of als organisatie bij Palmslag terecht voor uw (e-)boekwensen.

Lees meer over uitgeven bij Palmslag

Betaalmogelijkheden

iDeal Overboeking

Twitter feed

1 dag 10 uur geleden
Ben je er alweer klaar voor om aan een druk schooljaar te beginnen? Of moet je nog wat meer ontspannen en tot rust… https://t.co/IvoZcWm5ao
3 dagen 10 uur geleden
De Schrijversacademie zette Sylvia Huberts in de spotlight. Ze vertelde over de reden achter het schrijven van haar… https://t.co/PIvK9OTZyI
5 dagen 10 uur geleden
😁"Als je mij als lezer al in het eerste hoofdstuk bij de keel grijpt en die knoop in de maag stevig aandraait, dan… https://t.co/D55zlQIF7o

Nieuwsbrief

Abonneer je op onze gratis nieuwsbrief en wij houden je op de hoogte van het laatste nieuws over Palmslag.

Maandelijks verloten we een boek onder nieuwe abonnees!

Palmslag

Stay informed on our latest news!

Contact

Bellen:
050 851 80 41
Bereikbaar van maandag t/m vrijdag tussen 9.00 en 17.00 uur

Mailen kan natuurlijk altijd:

Volg ons hier:

2020
website door: wemagine