Na zijn vlucht uit het Russische Rijk schreef de Oekraïens-Joodse auteur Sjolem Aleichem, die tijdens het roerige revolutiejaar 1905 midden in Kiev woonde, in slechts twee maanden tijd een roman op basis van wat hij had gezien en meegemaakt. In deze indringende roman, die als feuilleton in diverse Jiddische kranten werd gepubliceerd, volgt de auteur een aantal joodse families in zijn stad, waarvan de zonen en dochters vanuit uiteenlopende politiek-ideologische overtuigingen betrokken raken bij het ondergrondse verzet tegen het repressieve tsaristische regime. Voor het resultaat van de strijd voor vrijheid en gelijkheid van alle Russen betaalt de Joodse bevolking echter een hoge prijs. Eind oktober 1905, kort na de aankondiging van het Oktobermanifest, waarin de tsaar onder meer een gekozen parlement en meer vrijheden belooft, breken in het Joodse vestigingsgebied in honderden steden, stadjes en dorpen pogroms uit, geïnitieerd door ultranationalistische groeperingen en gesteund door de tsaristische autoriteiten. Een verhaal van idealisme, hoop en kameraadschap, van moed en (klassen)strijd en van diepe duisternis. Henriette Silverberger vertaalde het uit het Jiddisch. Oktober verschijnt op 21 oktober.
Hier gaat ‘Oktober’ over:
In een appartementengebouw in Kiev kruisen de levens van drie joodse families elkaar. Binnen en tussen de families leiden opvattingen over klasse, politiek en religie tot diepe verdeeldheid. De geassimileerde apotheker Salomon Safranovitsj moet niets hebben van nieuwe ideologische stromingen als socialisme en zionisme, terwijl zijn zoon Sasja droomt van joodse nationale wedergeboorte. De bourgeois Itsikl Sjostepol moet toezien hoe zijn dochter Tamara zich aansluit bij de revolutionaire socialisten en de zoons van de arme schoenmakersfamilie raken actief betrokken bij de sociaal-democratische Bund. Een centrale figuur is de eveneens uit Kiev afkomstige Masja Basjevitsj, een van de leiders van de ondergrondse revolutionaire beweging in Petersburg. De algemene staking in oktober 1905, waarin de jonge hoofdpersonen een belangrijke rol spelen, mondt uit in de afkondiging van het Oktobermanifest (de basis voor de eerste Russische grondwet). De vreugde daarover slaat echter snel om als de antisemitische Zwarte Honderden grootschalige, van staatswege gesteunde, pogroms organiseren. Joodse zelfverdedigingsgroepen bieden verbeten weerstand, maar zijn niet opgewassen tegen de overmacht. Een massale emigratiegolf van joden uit Rusland is het gevolg.